บล็อกของคนชอบคุย : Blog Talks โดย โกศล อนุสิม

เกิดเป็นลูกเมืองอุบลราชธานี หากไม่เขียนถึงพ่อใหญ่ปรีชา พิณทอง เสาหลักใหญ่แห่งภูมิปัญญาอีสาน ซึ่งเป็นนักปราชญ์แห่งเมืองอุบลราชธานี ก็คงไม่งามนักที่จะบอกว่าตัวเองเป็นลูกอุบลฯ

ผมเคยได้คุยกับพ่อใหญ่ปรีชา พิณทอง เมื่อหลายปีก่อน สมัยยังทำหนังสือพิมพ์ โดยไปหาพ่อใหญ่ที่บ้านเมืองอุบลฯ อันที่จริงแล้วผมก็สนิทสนมกับลูกชายของพ่อใหญ่คือ ปริญญา พิณทอง ซึ่งเป็นรุ่นน้องที่ธรรมศาสตร์ อยู่ชมรมนักศึกษาอีสานเช่นเดียวกัน เมื่อแยกย้ายกันออกจากมหาวิทยาลัยก็ยังติดต่อกันอยู่ เมื่อกลับบ้านที่นาจะหลวย ผมก็แวะไปหาปริญญาอยู่เสมอ อันเป็นมูลเหตุให้ได้ไปกราบคารวะพ่อใหญ่ปรีชาถึงเรือน

พ่อใหญ่ปรีชานั้นนับเป็นนักปราชญ์โดยแท้ ท่านเก่งทั้งด้านอักษรศาสตร์ ประวัติศาสตร์ วัฒนธรรม ประเพณี ของอีสาน มีความเข้าใจลุ่มลึกและกว้างขวาง มีผลงานหนังสือเป็นอันมาก ทั้งประวัติศาสตร์ท้องถิ่น การชำระวรรณกรรมท้องถิ่น รวมถึงการสร้างพจนานุกรมคำอีสาน ไทย อังกฤษ อันเป็นมรดกทางภูมิปัญญาที่มีค่ายิ่ง พจนานุกรมของพ่อใหญ่นั้น ได้ยกวรรณกรรมอีสานมาประกอบคำอธิบายไว้ด้วย ทำให้สามารถอาศัยเค้าเงื่อนให้สืบต่อไปยังต้นเรื่องของวรรณกรรมนั้นๆ ถ้าสนใจเรื่องวรรณกรรมอีสาน หากไม่รู้ว่าจะเริ่มต้นอย่างไร ก็เปิดพจนานุกรมของพ่อใหญ่อ่านดู ก็จะรู้ข้อมูลชี้นำเบื้องต้นได้เป็นอย่างดี

เมื่อครั้งที่ผมได้ไปกราบพ่อใหญ่และพูดคุยกับท่าน โดยผมเป็นฝ่ายถาม พ่อใหญ่เป็นฝ่ายตอบ หลากเรื่องหลายรส สงสัยสิ่งใดเกี่ยวกับเรื่องอีสาน พ่อใหญ่ไขข้อสงสัยให้ได้หมด อธิบายโดยยกถ้อยคำจากแหล่งต่างๆมาอ้างอิงได้โดยไม่ติดขัด โดยเฉพาะ “ผญา” อันเป็นเหมือนสุภาษิตสอนใจของชาวอีสาน พ่อใหญ่ยกมาอ้างอิงอธิบายด้วยสำนวนอันไพเราะเป็นอย่างยิ่ง

พ่อใหญ่ปรีชา พิณทอง นั้นทรงภูมิความรู้ทั้งทางโลกและทางธรรม ทางโลกนั้นไม่ต้องสงสัยเพราะมีผลงานปรากฏเป็นหลักบานอยู่แล้ว แต่ทางธรรมนั้นคนรุ่นใหม่ที่ไม่รู้ประวัติของพ่อใหญ่อาจสงสัย ว่าทำไมพ่อใหญ่จึงรอบรู้เรื่องราวในทางธรรมได้ลึกซึ้ง ข้อนี้จะไม่สงสัยเลยถ้ารู้ว่า พ่อใหญ่นั้นท่านบวชมานานก่อนจะลาสิกขามาครองเรือน ยศทางพระของท่านเป็นถึงเจ้าคุณนั่นเลย

เมื่อเรียนอยู่ชั้นมัธยม ครูให้ทำรายงานเรื่องประเพณีอีสาน ผมก็ได้อาศัยหนังสือของพ่อใหญ่ปรีชาเป็นแหล่งศึกษาหาความรู้ ตอนเรียนในมหาวิทยาลัยก็อาศัยหนังสือของพ่อใหญ่เช่นกัน ปัจจุบันก็ยิ่งพึ่งหนังสือของพ่อใหญ่มากขึ้น เมื่ออ่านวรรณกรรมอีสานที่พ่อใหญ่เป็นผู้ชำระ ติดขัดศัพท์โบราณก็อาศัยพจนานุกรมของพ่อใหญ่ และเมื่อครั้งที่แปลเรื่องสั้นลาว ก็อาศัยพจนานุกรมของพ่อใหญ่เช่นกัน ด้วยว่าภาษาลาวกับภาอีสานนั้นเป็นคำเดียวกัน ต่างแต่ว่าปัจจุบันภาษาลาวรักษาคำดั้งเดิมไว้ได้มากกว่า ส่วนคนอีสานได้รับอิทธิพลจากคำในภาษาอื่นๆโดยนำมาใช้มากขึ้น ทำให้คำเก่าๆค่อยๆสูญหายไป

นอกจากพ่อใหญ่ทำงานเรื่องการสร้างภูมิปัญญา รักษามรดกของบรรพบุรุษอีสานแล้ว พ่อใหญ่ยังเป็นผู้เผยแพร่ให้ออกสู่สาธารณะอย่างกว้างขวาง โดยการจัดพิมพ์งานที่พ่อใหญ่ใช้ภูมิปัญญาสร้างสรรค์ขึ้นมาออกเผยแพร่ โชคดีของสังคมอีสานที่พ่อใหญ่มีฐานะมีอันจะกิน ด้วยการประกอบกิจการโรงพิมพ์ จึงทำให้สามารถพิมพ์เอกสาร หลักฐาน หนังสือที่เป็นภูมิปัญญาอีสาน ซึ่งนอกจากจะไม่ทำให้สูญหายแล้ว ยังเป็นการเผยแพร่ให้ไปถึงมือผู้ที่สนใจอีกด้วย ซึ่งกิจการโรงพิมพ์นั้น ปริญญา พิณทอง ลูกชายคนโตของพ่อใหญ่ได้กลับไปสานต่อกิจการเมื่อเรียนจบจนถึงปัจจุบัน

หากพ่อใหญ่ปรีชาไม่มีฐานะพอที่จะพิมพ์เอกสารดังกล่าวเองได้ ก็เป็นที่สงสัยว่า ภูมิปัญญาอีสานอันประเมินค่าไม่ได้ จะมีชะตากรรมเช่นไร ก็คงเหมือนกับเอกสารและภูมิปัญญาท้องถิ่นของไทยอีกเป็นจำนวนมาก ที่ล้มหายตายจากสูญสิ้นไปโดยไร้ร่องรอย

หากแม้นใคร ไม่ว่าจะเป็นลูกอีสานหรือไม่ ได้ศึกษาเรียนรู้เรื่องราวเก่าก่อนของอีสาน ผ่านเอกสารที่พ่อใหญ่ปรีชา พิณทอง ได้สร้างและชำระไว้นั้น ก็ขอจงรู้ไว้ว่า ได้เป็นหนี้พ่อใหญ่อย่างใหญ่หลวง เพราะหากไม่มีพ่อใหญ่ปรีชา ภูมิปัญญาเหล่านั้นก็อาจสูญหายตกหล่นไปเป็นอันมาก ดังนั้น จึงของกราบคารวะพ่อใหญ่ปรีชา พิณทอง ไว้ในที่นี้

ตอนี้ผมกำลังอ่านวรรณกรรมอีสานเรื่อง “ย่าสอนหลาน” คราวนี้อ่านและศึกษาตีความอย่างเป็นจริงเป็นจัง แล้วจะนำมาเขียนบอกเล่าไว้ในที่นี้ (เล่าไว้แล้ว 2 ตอน) แน่นอนว่า อ่านจากฉบับที่พ่อใหญ่ได้ชำระไว้แล้วนั่นเอง

ขอแสดงความคารวะพ่อใหญ่ปรีชา พิณทอง ด้วยความเคารพเป็นอย่างยิ่ง.

…………………………………………

ภาพพ่อใหญ่ปรีชา พิณทอง เมื่อครองสมณเพศ
…………………………………………

ประวัติย่อพ่อใหญ่ปรีชา พิณทอง

-เกิดเมื่อวันที่ 17 พฤศจิกายน 2457 ณ บ้านโพนทอง หมู่ที่ 6 ตำบลบ้านไทย อำเภอเขื่องใน จังหวัดอุบลราชธานี
เป็นบุตรของนายตา และนางคำ พิณทอง มีพี่น้องทั้งหมด 9 คน
-เริ่มเรียนระดับประถมศึกษาที่โรงเรียนบ้านโพนทอง การเรียนดีมากแต่ฐานะยากจนจึงบวชเรียน เป็นสามเณรที่วัดหอไตร อำเภอเขื่องใน ได้เล่าเรียนการอ่านอักษรโบราณ ทั้งตัวไทยเดิม ตัวลาว และตัวไทยน้อยอย่างแตกฉาน
-พ.ศ. 2473-2475 สอบได้นักธรรมตรี นักธรรมโท นักธรรมเอก ในขณะที่ยังเป็นสามเณร
-พ.ศ. 2480 เมื่อย้ายมาจำพรรษาที่วัดป่าใหญ่ (มหาวนาราม) สอบได้เปรียญสามประโยค และได้รับแต่งตั้งให้เป็นครูสอนธรรม
-พ.ศ. 2484 ได้รับแต่งตั้งเป็นเจ้าอาวาสวัดกลาง
-พ.ศ. 2495 ได้รับการแต่งตั้งให้เป็นศึกษาจังหวัดอุบลราชธานี ทำหน้าที่เกี่ยวกับการศึกษาของพระภิกษุสามเณร เช่น การเรียนนักธรรม เรียนบาลี
-พ.ศ. 2499 สอบได้เปรียญเก้าประโยค ซึ่งถือว่าเป็นเปรียญสูงสุดของฝ่ายสงฆ์ ได้รับการยกย่องจากทุกสารทิศในวงการสงฆ์ เพราะเป็นพระชนบทที่ไม่ได้ไปร่ำเรียนในสำนักกรุงเทพฯ แต่สอบได้ สมณศักดิ์ครั้งสุดท้ายคือ เจ้าคุณพระศรีธรรมโสภณ
-พ.ศ. 2505 ลาสิกขาบท

การทำงาน

หลังจากลาสิกขาบทได้ออกมาประกอบอาชีพส่วนตัวโดยตั้งโรงพิมพ์ศิริธรรม ด้วยเหตุที่มีใจรักในวัฒนธรรมอีสาน วรรณคดีอีสาน ต้องการเผยแพร่ให้ผู้อื่นได้อ่านได้ศึกษา ด้วยความเชี่ยวชาญในศาสตร์หลายสาขาโดยเฉพาะที่เกี่ยวข้องกับชาวอีสาน จึงได้แต่งหนังสือมากมายออกมาเผยแพร่ เช่น
-ประเพณีไทยโบราณอีสาน
-ภาษิตโบราณอีสาน
-มนต์โบราณอีสาน เล่ม 1 เล่ม 2
-รวมวรรณคดีอีสาน เล่ม 1 เล่ม 2
-ขูลู-นางอั้ว
-ผาแดง-นางไอ่
-เวสสันดรคำโคลง
สังข์ศิลป์ชัย
-สวดมนต์แปล
-กาพย์ปู่สอนหลาน - หลานสอนปู่
-สิริจันโทวาทยอดคำสอน
-สวดมนต์เจ็ดตำนาน
-นกจอกน้อย
-ท้าวก่ำกาดำ
-ไขภาษิตโบราณอีสาน
-ท้าวฮุ่ง-หรือเจือง
-สารานุกรม อีสาน-ไทย-อังกฤษ

เกียรติประวัติ

-พ.ศ. 2528 สำนักงานคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติได้ประกาศเกียรติคุณให้เป็นผู้มีผลงานดีเด่นทางด้านวัฒนธรรม
-พ.ศ. 2528 มหาวิทยาลัยรามคำแหง ได้มอบปริญญาปรัชญาดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์ สาขาวิชาภาษาไทย เนื่องจากเป็นผู้ทรงคุณวุฒิที่มีผลงานทางวิชาการแสดงเอกลักษณ์ไทย มีความรู้ความสามารถดีเด่นหาได้ยาก โดยเฉพาะงานบุกเบิกวรรณกรรมท้องถิ่นอีสาน ผลงานที่สำคัญคือ การอ่านอักษรไทยอีสานโบราณทั้งอักษรตัวธรรมและอักษรไทยน้อย แล้วถ่ายทอดเป็นอักษรไทยปัจจุบัน และเรียบเรียงตำราวิชาการทั้งคดีโลกและคดีธรรม

ที่อยู่ หจก. ศิริธรรมออฟเซ็ท เลขที่ 114-116 ถนนชยางกูร อำเภอเมือง จังหวัดอุบลราชธานี 34000 โทรศัพท์ 045-242293, 254625, 254864 โทรสาร 045- 250427

ข้อมูลจากเว็บไซต์ Isan Gate